Docker: Οδηγός Containers και Ανάπτυξης Εφαρμογών

Το Docker είναι μια πλατφόρμα containerization που επιτρέπει τη συσκευασία μιας εφαρμογής μαζί με τις εξαρτήσεις της και την εκτέλεσή της σε απομονωμένα περιβάλλοντα, τα containers. Χρησιμοποιείται για συνεπή ανάπτυξη, δοκιμές και διάθεση εφαρμογών σε διαφορετικά συστήματα.

Βασική ιδέα: δημιουργούμε ένα image ως πρότυπο και εκτελούμε ένα ή περισσότερα containers από αυτό. Τα containers μπορούν να επικοινωνούν μέσω δικτύων και να αποθηκεύουν μόνιμα δεδομένα σε volumes.

1. Βασικές έννοιες Docker

• Docker Engine: η υπηρεσία που δημιουργεί και διαχειρίζεται images, containers, networks και volumes.
• Image: αμετάβλητο πρότυπο (template) από το οποίο δημιουργούνται containers.
• Container: εκτελούμενο instance ενός image με δικό του writable layer.
• Dockerfile: αρχείο οδηγιών για τη δημιουργία ενός image.
• Docker Compose: εργαλείο ορισμού και εκτέλεσης εφαρμογών πολλών containers.
• Volume: μηχανισμός μόνιμης αποθήκευσης δεδομένων έξω από τον κύκλο ζωής ενός container.
• Network: μηχανισμός επικοινωνίας μεταξύ containers και εξωτερικών δικτύων.

2. Εγκατάσταση και έλεγχος

Η εγκατάσταση διαφέρει ανά λειτουργικό σύστημα. Σε Linux μπορείς να ακολουθήσεις τις επίσημες οδηγίες του Docker για τη διανομή σου. Σε Windows και macOS χρησιμοποιείται συνήθως το Docker Desktop.

docker --version
docker version
docker info

# Έλεγχος λειτουργίας με δοκιμαστικό container
docker run hello-world

3. Docker Images

Τα images αποτελούνται από layers και χρησιμοποιούνται ως βάση για τη δημιουργία containers. Μπορείς να κατεβάσεις έτοιμα images από registries όπως το Docker Hub ή να δημιουργήσεις δικά σου.

# Λίστα τοπικών images
docker image ls

# Λήψη image
docker pull nginx:latest

# Λήψη συγκεκριμένης έκδοσης Ubuntu
docker pull ubuntu:24.04

# Πληροφορίες image
docker image inspect nginx:latest

# Διαγραφή image (εφόσον δεν χρησιμοποιείται)
docker image rm nginx:latest

# Διαγραφή μη χρησιμοποιούμενων images
docker image prune

Βασικές εντολές Image

Εντολή	Περιγραφή
docker pull	Κατεβάζει image από registry
docker image ls	Εμφανίζει τα τοπικά images
docker image inspect	Εμφανίζει αναλυτικά metadata
docker image rm	Διαγράφει image
docker image prune	Καθαρίζει μη χρησιμοποιούμενα images
docker image history	Εμφανίζει τα layers και το ιστορικό build

4. Δημιουργία Image με Dockerfile

Το Dockerfile περιγράφει βήμα προς βήμα πώς δημιουργείται ένα image. Το παρακάτω παράδειγμα δημιουργεί ένα απλό Node.js image.

FROM node:22-alpine

WORKDIR /app

COPY package*.json ./
RUN npm ci --omit=dev

COPY . .

ENV NODE_ENV=production
EXPOSE 3000

CMD ["node", "server.js"]

Το αρχείο .dockerignore αποκλείει αρχεία από το build context, ώστε να μη μεταφέρονται άσκοπα στο image.

# Παράδειγμα περιεχομένου .dockerignore
node_modules
.git
.env
npm-debug.log
.DS_Store

# Build image από το Dockerfile του τρέχοντος φακέλου
docker build -t grcodeclub-app:1.0 .

# Build χωρίς χρήση cache
docker build --no-cache -t grcodeclub-app:1.0 .

# Εμφάνιση ιστορικού layers
docker image history grcodeclub-app:1.0

5. Docker Containers

Ένα container είναι απομονωμένη διεργασία ή ομάδα διεργασιών που χρησιμοποιεί τον kernel του host. Δεν διαθέτει δικό του kernel. Η απομόνωση βασίζεται σε μηχανισμούς του λειτουργικού συστήματος και δεν πρέπει να θεωρείται απόλυτο όριο ασφαλείας.

# Δημιουργία και εκτέλεση container στο background
docker run -d --name web-server -p 8080:80 nginx:latest

# Εκτέλεση προσωρινού interactive container
docker run --rm -it ubuntu:24.04 bash

# Λίστα ενεργών containers
docker ps

# Όλα τα containers, ακόμη και τα σταματημένα
docker ps -a

# Διακοπή και επανεκκίνηση
docker stop web-server
docker start web-server

docker restart web-server

# Διαγραφή container
docker rm web-server

Χρήσιμες επιλογές docker run

Option	Λειτουργία
-d	Εκτέλεση στο background (detached)
-it	Interactive terminal
–name	Ορίζει όνομα container
-p HOST:CONTAINER	Δημοσιεύει port του container στο host
-v	Προσαρτά volume ή bind mount
–rm	Διαγράφει το container όταν τερματιστεί
-e	Ορίζει environment variable
–restart	Ορίζει πολιτική επανεκκίνησης
–network	Συνδέει το container σε network
–memory	Θέτει όριο μνήμης

6. Διαχείριση και παρακολούθηση Containers

# Logs container
docker logs web-server

# Συνεχής παρακολούθηση logs
docker logs -f web-server

# Πρόσφατες γραμμές logs
docker logs --tail 100 web-server

# Εκτέλεση εντολής σε ενεργό container
docker exec -it web-server sh

# Αναλυτικές πληροφορίες
docker inspect web-server

# Κατανάλωση πόρων
docker stats

# Εμφάνιση διεργασιών μέσα σε container
docker top web-server

# Αλλαγή ονόματος
docker rename web-server nginx-web

7. Port Mapping

Με το port mapping εκθέτουμε μια θύρα του container σε θύρα του host. Η μορφή είναι HOST_PORT:CONTAINER_PORT.

# Πρόσβαση στο Nginx από http://localhost:8080
docker run -d --name nginx-test -p 8080:80 nginx

# Δέσμευση μόνο στην τοπική loopback διεπαφή
docker run -d --name local-web -p 127.0.0.1:8081:80 nginx

8. Volumes και μόνιμη αποθήκευση

Τα δεδομένα στο writable layer ενός container παραμένουν όσο το ίδιο container υπάρχει, ακόμη και μετά από restart. Όμως μπορεί να χαθούν όταν διαγραφεί το container. Για δεδομένα που πρέπει να διατηρούνται ανεξάρτητα από τον κύκλο ζωής του container, χρησιμοποίησε volumes ή bind mounts.

# Δημιουργία named volume
docker volume create mysql_data

# Λίστα volumes
docker volume ls

# Λεπτομέρειες volume
docker volume inspect mysql_data

# Χρήση volume σε container
docker run -d \
  --name database \
  -e MYSQL_ROOT_PASSWORD=change-me \
  -v mysql_data:/var/lib/mysql \
  mysql:8.4

# Διαγραφή volume (προσοχή: μπορεί να διαγραφούν δεδομένα)
docker volume rm mysql_data

Bind Mount

Με bind mount συνδέεις έναν συγκεκριμένο φάκελο του host με έναν φάκελο μέσα στο container. Είναι χρήσιμο στην ανάπτυξη εφαρμογών.

docker run --rm -it \
  --mount type=bind,source="$(pwd)",target=/app \
  -w /app \
  node:22-alpine sh

9. Docker Networks

Τα Docker networks επιτρέπουν στα containers να επικοινωνούν. Σε user-defined bridge network, τα containers μπορούν συνήθως να εντοπίζουν το ένα το άλλο με βάση το όνομά τους.

# Δημιουργία δικτύου
docker network create app-network

# Σύνδεση container στο δίκτυο
docker run -d --name web --network app-network nginx

# Εκτέλεση δεύτερου container στο ίδιο δίκτυο
docker run --rm --network app-network busybox ping -c 3 web

# Λίστα δικτύων
docker network ls

# Πληροφορίες δικτύου
docker network inspect app-network

# Σύνδεση υπάρχοντος container
docker network connect app-network web

# Αποσύνδεση
docker network disconnect app-network web

# Διαγραφή δικτύου
docker network rm app-network

Τύποι δικτύων

Driver	Χρήση
bridge	Επικοινωνία containers στον ίδιο Docker host
host	Χρήση του network namespace του host (Linux)
none	Χωρίς εξωτερική δικτυακή σύνδεση
overlay	Επικοινωνία υπηρεσιών σε πολλαπλούς Docker hosts με κατάλληλη υποδομή

10. Docker Compose

Το Docker Compose ορίζει μια εφαρμογή πολλών services σε ένα αρχείο compose.yaml. Η σύγχρονη εντολή είναι docker compose (plugin V2).

services:
  web:
    image: nginx:latest
    ports:
      - "8080:80"
    depends_on:
      - app

  app:
    image: node:22-alpine
    working_dir: /app
    command: ["node", "server.js"]
    volumes:
      - ./app:/app

  db:
    image: postgres:17
    environment:
      POSTGRES_DB: grcodeclub
      POSTGRES_USER: appuser
      POSTGRES_PASSWORD: ${DB_PASSWORD}
    volumes:
      - db_data:/var/lib/postgresql/data

volumes:
  db_data:

Το παραπάνω είναι ενδεικτικό template. Το service app χρειάζεται το δικό σου αρχείο server.js και η μεταβλητή DB_PASSWORD πρέπει να οριστεί με ασφαλή τρόπο στο περιβάλλον εκτέλεσης.

# Έλεγχος και δημιουργία των services
docker compose up -d

# Λίστα services
docker compose ps

# Logs όλων των services
docker compose logs -f

# Logs συγκεκριμένου service
docker compose logs -f web

# Εκτέλεση εντολής σε service
docker compose exec web sh

# Αναδημιουργία images και εκκίνηση
docker compose up -d --build

# Σταμάτημα και αφαίρεση containers/networks του project
docker compose down

# Αφαίρεση και των named volumes του project (προσοχή στα δεδομένα)
docker compose down --volumes

11. Environment Variables και Secrets

Οι μεταβλητές περιβάλλοντος χρησιμοποιούνται για ρυθμίσεις εφαρμογών. Απόφυγε την αποθήκευση πραγματικών κωδικών και tokens μέσα σε Dockerfile, image ή δημόσια αρχεία Compose.

# Μεταβλητή κατά την εκκίνηση
docker run -d --name app \
  -e APP_ENV=production \
  -e LOG_LEVEL=info \
  my-app:1.0

# Ανάγνωση μεταβλητής μέσα στο container
docker exec app printenv APP_ENV

12. Restart Policies και Health Checks

# Επανεκκίνηση εκτός αν το container σταματήσει χειροκίνητα
docker run -d --restart unless-stopped --name web nginx

# Προβολή κατάστασης health
docker inspect --format='{{.State.Health.Status}}' web

Παράδειγμα HEALTHCHECK σε Dockerfile:

FROM nginx:alpine

HEALTHCHECK --interval=30s --timeout=5s --start-period=10s --retries=3 \
  CMD wget -q --spider http://127.0.0.1/ || exit 1

13. Resource Limits

Μπορείς να περιορίσεις τους πόρους που καταναλώνει ένα container. Τα ακριβή όρια και η συμπεριφορά εξαρτώνται από το λειτουργικό και τη διαμόρφωση του Docker Engine.

# Όριο μνήμης 512 MB
docker run -d --name limited-nginx \
  --memory=512m \
  --cpus=1.5 \
  nginx

# Παρακολούθηση πόρων
docker stats limited-nginx

14. Registries και Docker Hub

# Σύνδεση σε registry
docker login

# Tag image για το Docker Hub
docker tag grcodeclub-app:1.0 USERNAME/grcodeclub-app:1.0

# Push image
docker push USERNAME/grcodeclub-app:1.0

# Λήψη image
docker pull USERNAME/grcodeclub-app:1.0

# Αποσύνδεση
docker logout

15. Καθαρισμός και διαχείριση χώρου

Οι εντολές prune αφαιρούν μη χρησιμοποιούμενα αντικείμενα. Έλεγξε πρώτα τι καταλαμβάνει χώρο και χρησιμοποίησε τις επιλογές διαγραφής με προσοχή.

# Αναφορά χρήσης δίσκου Docker
docker system df

# Αφαίρεση stopped containers
docker container prune

# Αφαίρεση μη χρησιμοποιούμενων networks
docker network prune

# Αφαίρεση μη χρησιμοποιούμενων images
docker image prune -a

# Γενικός καθαρισμός μη χρησιμοποιούμενων αντικειμένων
docker system prune

# ΠΡΟΣΟΧΗ: συμπεριλαμβάνει και μη χρησιμοποιούμενα volumes
docker system prune --volumes

16. Ασφάλεια Docker

• Μην εκτελείς containers ως root αν δεν είναι απαραίτητο. Χρησιμοποίησε USER στο Dockerfile.
• Μην ενσωματώνεις passwords, API keys ή private keys στα images.
• Χρησιμοποίησε επίσημα ή αξιόπιστα images και ενημέρωνέ τα τακτικά.
• Περιόρισε Linux capabilities και απόφυγε το –privileged εκτός αν υπάρχει τεκμηριωμένη ανάγκη.
• Μην εκθέτεις ports δημόσια χωρίς να χρειάζεται. Προτίμησε binding σε 127.0.0.1 όπου ταιριάζει.
• Χρησιμοποίησε read-only filesystem όπου είναι εφικτό και ξεχωριστά volumes για τα δεδομένα.
• Σάρωσε images για γνωστά vulnerabilities και έλεγχε τα dependencies.
• Θυμήσου ότι το Docker socket παρέχει ισχυρά δικαιώματα στον host· μην το προσαρτάς αλόγιστα σε containers.

17. Συχνά προβλήματα και διάγνωση

# Αναλυτικά logs
docker logs --tail 200 CONTAINER_NAME

# Κατάσταση και exit code
docker inspect CONTAINER_NAME

# Έλεγχος αν χρησιμοποιείται ήδη μια θύρα (Linux)
ss -lntp

# Έλεγχος διεργασιών container
docker top CONTAINER_NAME

# Επανεκκίνηση Docker Engine σε systemd Linux
sudo systemctl status docker
sudo systemctl restart docker

# Έλεγχος διαθέσιμου χώρου
docker system df

18. Γρήγορη αναφορά εντολών

Εντολή	Περιγραφή
docker ps -a	Όλα τα containers
docker image ls	Τοπικά images
docker run	Δημιουργία και εκτέλεση container
docker start / stop / restart	Έλεγχος λειτουργίας container
docker rm	Διαγραφή container
docker exec -it NAME sh	Άνοιγμα shell σε container
docker logs -f NAME	Παρακολούθηση logs
docker inspect NAME	Αναλυτικές πληροφορίες
docker stats	Πόροι σε πραγματικό χρόνο
docker volume ls	Λίστα volumes
docker network ls	Λίστα networks
docker compose up -d	Εκκίνηση Compose project
docker compose down	Τερματισμός Compose project
docker system df	Χρήση χώρου Docker

19. Χρήσιμες πρακτικές

• Χρησιμοποίησε συγκεκριμένα tags αντί για latest σε παραγωγικά περιβάλλοντα, ώστε οι εκδόσεις να είναι ελεγχόμενες.
• Δημιούργησε μικρά images με κατάλληλα base images και multi-stage builds όπου χρειάζεται.
• Πρόσθεσε .dockerignore για να μειώσεις το build context και να αποφύγεις διαρροή τοπικών αρχείων.
• Αποθήκευε μόνιμα δεδομένα σε volumes ή bind mounts, όχι μόνο στο writable layer του container.
• Χρησιμοποίησε Compose για τοπικά περιβάλλοντα πολλών services και επαναλήψιμη διαμόρφωση.
• Έλεγχε logs, health status και resource usage κατά τη λειτουργία.
• Απόφυγε περιττά privileges και κράτησε τα images και το Docker Engine ενημερωμένα.

Επίσημη τεκμηρίωση

Docker Documentation · Docker Engine · Docker Compose